Sabah işe gitmeye gücünüz yoksa, eskiden keyif aldığınız işler artık hiçbir şey ifade etmiyorsa ve dinlenmek bile yetmiyorsa, bunlar tükenmişliğin işaretleri olabilir. Tükenmişlik, uzun süren yoğun iş stresinin ardından gelişen duygusal, zihinsel ve bedensel bir yorgunluk durumudur. Dünya Sağlık Örgütü bunu tıbbi bir hastalık olarak değil, işle ilgili bir olgu olarak tanımlar.
Tükenmişliğin işaretleri
Dinlenmeyle geçmeyen yorgunluk, işe karşı mesafelenme ve kinik bir tutum, işte kendini yetersiz ya da etkisiz hissetme, sinirlilik, dikkat ve motivasyon kaybı ile uyku ve bedensel yakınmalar sık görülür. Bu belirtiler zamanla iş dışındaki yaşama da yayılabilir.
Tükenmişliğe zemin hazırlayan etkenler
Araştırmalar tükenmişliğin yalnızca kişisel dayanıklılıkla değil, iş ortamıyla da ilgili olduğunu gösterir. Aşırı iş yükü, işte kontrol ve söz hakkı eksikliği, emeğin karşılığının alınamaması, destekleyici bir topluluğun olmaması, adaletsizlik algısı ve kişisel değerlerle iş arasındaki uyumsuzluk başlıca etkenler arasındadır. Mükemmeliyetçilik ve “hayır” diyememe gibi kişisel örüntüler de riski artırabilir.
Kendinizi toparlamak için
Sınırlarınızı netleştirin. Mesai bittikten sonra işten kopmak için net bir ritüel oluşturmak (bildirimleri kapatmak, belirli bir saatte bilgisayarı kapatmak) zihnin dinlenmesine yardımcı olur.
Gerçek dinlenme için zaman ayırın. Hafta içi küçük molalar, hafta sonu ise işle ilgisi olmayan, sizi besleyen etkinlikler iyileşmenin parçasıdır. Dinlenmeyi “kazanılması gereken bir ödül” olarak değil, ihtiyaç olarak görmek önemlidir.
Önceliklerinizi gözden geçirin. Her şeyi aynı anda yapmaya çalışmak yerine neyin gerçekten önemli olduğunu belirlemek, devredebileceğiniz ya da bırakabileceğiniz işleri görmenizi sağlar.
Destek isteyin. Yöneticinizle iş yükünü konuşmak, güvendiğiniz biriyle yaşadıklarınızı paylaşmak ya da bir uzmandan destek almak yalnız olmadığınızı hissettirir.
Kendinize yönelik katı beklentileri sorgulayın. “Daha çok çalışmalıyım”, “Yetmiyorum” gibi düşünceler tükenmişliği besleyebilir. Bu düşünceleri fark edip daha dengeli ifadelerle değiştirmek terapide sık çalışılan bir alandır.
Ne zaman destek almalı?
Belirtiler haftalardır sürüyor, uykunuzu, ilişkilerinizi ve sağlığınızı etkiliyorsa ya da umutsuzluk ve çökkünlük hissi eşlik ediyorsa bir ruh sağlığı uzmanıyla görüşmek önemlidir. Tükenmişlik zaman zaman depresyonla karışabilir; ayırt etmek için değerlendirme gerekir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır ve bireysel bir değerlendirmenin yerini tutmaz. Destek almak için randevu oluşturabilirsiniz.
